Press "Enter" to skip to content

Paradigma razvoja evropske muzike – Eurovizija

Pod izgovorom da se slave različitosti koje nužno postoje među ljudima, ova muzička manifestacija je sa sobom donijela i drugačije poglede na umjetnost od one kakvu je Evropa poznavala do tada. Bilo je jasno da će se osnažiti sloboda koju muzičari moraju imati, jer oni i jesu umjetnici čiji rad zahtijeva mnogo prostora. S druge strane, eurovizijski putevi su nailazili i na razna ograničenja koja su atakovala i na taj stvaralački zastupljen prostor u javnosti jer je postojanje različitih kultura i ideologija uvjetovalo i javljanje pasivnih sukoba među nacijama.


Eurovizija (poznatije i kao Eurosong) je takmičenje za najbolju pjesmu Evrope koje se dešava svake godine. Države članice ‘Evropske Radiodifuzne Unije’ (skraćeno ‘EBU’) putem državnih radio-televizija učestvuju tako što se u jednoj od zemalja sastaju pod zajedničkim sloganom koji je popratni i ujedno zaštitni znak svakog izdanja takmičenja. Protokol se sastoji u izvođenju novokomponovanih pjesama koje su, kroz godine ove manifestacije, različite i obrazuju drugačije žanrove koji su ili izašli iz Evrope pod izgovorom međunarodne popularnosti ili su ušle u Evropu kao novi trend i tu su se sve do današnjih dana i zadržali.

Prva manifestacija u povijesti održala se sada daleke 1956. godine u švicarskom Luganu gdje je se Evropi predstavilo sedam zemalja (Holandija, Švicarska, Belgija, Njemačka, Francuska, Luksemburg i Italija) koje su tada i jedino tada imale pravo izabrati dvije pjesme. Ovdje treba napomenuti da su izvorno Austrija i Danska aplicirale za takmičenje, ali su radi kašnjenja debitirale tek godinu kasnije. Pobjedu je odnijela Lyss Assia, predstavnica domaćina Švicarske.

Ono što je prethodilo osnivanju ovakvog kulturnog događaja koji će, prema mnogim tadašnjim pretpostavkama zahvatiti cijeli kontinent jeste želja radio-televizija da se, nakon godina rata svi ponovo ujedine, a to je Eurovizija i predstavljala; kulturno-društveni događaj koji okuplja i mlade i stare i strogo usmjerene muzičare k svom žanru i one svestrane u svojim namjerama. Nakon prvih ozbiljnijih razmatranja da se ovaj događaj organizira, pristupilo je se temeljitom istraživanju i pronalaženju najboljih matrica na osnovu kojih će takmičenje i funkcionirati.

Pod izgovorom da se slave različitosti koje nužno postoje među ljudima, ova muzička manifestacija je sa sobom donijela i drugačije poglede na umjetnost od one kakvu je Evropa poznavala do tada. Bilo je jasno da će se osnažiti sloboda koju muzičari moraju imati, jer oni i jesu umjetnici čiji rad zahtijeva mnogo prostora. S druge strane, eurovizijski putevi su nailazili i na razna ograničenja koja su atakovala i na taj stvaralački zastupljen prostor u javnosti jer je postojanje različitih kultura i ideologija uvjetovalo i javljanje pasivnih sukoba među nacijama. Sada se jasno nameće pitanje: zašto bi nekome smetala umjetnost koja se donese na scenu Eurovizije, ili drugim riječima, zašto bi umjetnost izazivala sukob kada teži ka miru i jedinstvu, harmoniji i jačanju zajedničkog razumijevanja? Treba imati na umu da se, u samom početku, radilo o težnji ka ujedinjenju Evrope kroz muzičko takmičenje, što bi vodilo i ka ostalim pomirenjima i neriješenim računima koje je napravio posljednji svjetski rat. No, očigledno je iz prethodnih pitanja da je nešto moralo poći u drugom pravcu; ili je neko stvaralačku slobodu pogrešno protumačio ili je ona sigurno zasmetala i uvrijedila određena kulturna i društvena načela.

Periodizacija muzičkih žanrova

Za svog prilično dugog vijeka, ova manifestacija je evidentno prolazila kroz nekoliko faza svog postojanja, što je naravno i za očekivati jer se iz godine u godinu radilo na ekspanziji samog eventa. Sve je krenulo u drugoj polovini 50-tih godina prošlog stoljeća kada se na sceni pojavljuju prve šansone, pjesme koje vode porijeklo iz Francuske i uglavnom tematiziraju ljubav te uzročno-posljedičnu vezu preko koje se dolazi do određenja sudbine, i sve to ugravirano unutar relativno kratkog vremenskog okvira – svega tri ili četiri minute, a ponekad, kada je poruka pjesme postala sasvim jasna, i manje od date minutaže. Taj period je trajao od početka emitovanja, dakle 1956. godine, pa sve do samog kraja 60-ih godina.

Druga faza podrazumijevala je nešto sofisticiranije uslove koji su se stavili na raspolaganje izvođačima i dirigentima. Dolazimo do vremena kada su prvi oblici pop muzike došli na tlo Evrope, dok se iz njenih grubih početaka javlja i latino pop s jasnom otvorenošću ka drugim kulturama sa južnoameričkih prostora. Za sami početak treće dekade veže se i pojava Julia Iglesiasa, tada nepoznatog i neafirmiranog izvođača iz Španije koji će, u godinama koje dolaze, postati jedan od najuspješnijih pjevača 70-ih i 80-ih godina. Na eurovizijsku scenu došao je sa žanrom koji ga je od tada obilježio. Romantična balada sa prizvucima latino popa je postala njegov zaštitni znak. Iz ovoga se vidi da je Julio nakon svog nastupa znatnu pažnju usmjeravao ka pop i latino pop muzici, a Eurovizija kao već proslavljena manifestacija nije kasnila za tim trendovima. Dok je Španija bila otvorena ka drugim kulturama sa južnoameričkih prostora i te elemente donosila na eurovizijsku scenu, dotle se pojavljuje pop i rock muzika koja se stilom i umjetničkim izrazom razlikovala od zemlje do zemlje, što je jasno najavilo i dolazak modernijih ritmova i drugačijeg pristupa muzici.

Sedamdesete godine su sa sobom donijele mnoštvo iznenađenja, a povrh svega mnoge planetarno popularne ličnosti su kročile u svijet muzike kao veoma talentirane i samostalne individue za kojima je svijet odašiljao veliko interesovanje. Švedska je prvi put pobijedila 1974. godine zahvaljujući grupi ABBA s pjesmom ‘Waterloo’ koja je stekla internacionalno priznanje, a bila je nagovještaj moderne pop muzike s prizvucima glam rocka koji su sigurnim miješanjem dali tajni recept za uspjeh i dalji razvoj muzičkih pravaca. Istini za volju, ni vanevropske diskografske kuće nisu mogle sakriti oduševljenje slavom ABBE, a njihov eurovizijski nastup se smatra začetkom nove epohe u predstavljanju stvaralačke slobode pod utjecajem vanjskih strujanja.

Period od 1980. do 1989. sa sobom donosi još noviteta koji idu u korist reputaciji samog takmičenja. Na scenu dolazi up tempo, brza ali ne i instant muzika koja se javljala tek kasnije, u novom stoljeću. Up tempo je postala ugrađena matrica za odlične pop, pa i soft rock hitove od kojih su se istaknuli Bobbysocks grupa iz Norveške pobjedom 1985. godine sa pjesmom ‘La det swinge’. Treba spomenuti da je ponosni pripadnik ovog perioda bio i irski pjevač Johnny Logan koji je svojom karizmom i strašću prema muzici osvojio trofej dva puta zaredom.

Nakon što su usaglašeni svi postojeći žanrovi koji su se do tada pojavili, mnoge zemlje su pomjerale granice koje je shodno okolnostima ranijih godina bilo teško prevazići. Veća sloboda izraza na sceni doprinijela je i većoj popularnosti, čemu je, slučajno ili ne, ova manifestacija i težila od samog početka. U ovoj dekadi, Irska je zasigurno proglašena najuspješnijom eurovizijskom zemljom ikad te je se to i do današnjih dana održalo aktuelnim. “Irske godine” bile su period od 1992. do 1995. Tom uspjehu najveći doprinos dali su Linda Martin, Niamh Kavannagh i Paul Harrington zajedno sa Charlijem McGettighanom.

Europop muzika je doživjela svoje posljednje faze približavanjem novom stoljeću i ujedno novoj eri ovog takmičenja. Kako se europop muzika već ustalila među njenim stanovnicima, smatralo je se da pop preuzima primat i ostaje biti glavni žanr i pravac u godinama koje će doći. Evropski umjetnici su kreirali svoj stil i izraz, te način na koji doživljavaju savremeno muzičko ostvarenje. Borba da kontinentalno karakteristična muzika preuzme dominantnu ulogu trajala je nedugo nakon pobjede britansko-američkog rock benda Katrina and the Waves s pjesmom ‘Love shine a light’ 1997. godine. Nešto slično tome Danska i Estonija donose na scenu 2000. i 2001. godine. Dok su Olsen Brothers pjevali o ljubavi, dotle su Estonci Tanel Padar i Dave Benton pjevali o zabavi kroz inovativnu party muziku. Takvo nešto se na početku novog stoljeća po prvi put vidjelo na sceni, a zabava i druženje su postali još jedan dodatni motiv kojim su se kompozitori služili da bi iznenadili publiku diljem kontinenta.

U savremenoj epohi muzičke scene u Evropi, Eurovizija je predstavljala veliku platformu za afirmiranje novih talenata i njihovih umjetničkih sposobnosti. U novom mileniju, najčešće tretirani žanrovi bili su pop ili rock, ali i balada s druge strane. S velikim scenskim mogućnostima, ne dolazi u pitanje ni snaga ideja koja se jasno očituje i odašilje u publici i širim krugovima javne sfere djelovanja.

Često se, već polovinom prve dekade u 21. stoljeću, javljaju neobični i sasvim drugačiji pristupi muzici. Tome pridonosi i kostimografija koja je mogla ostaviti veći dojam nego i sama numera, ali je u suštini nezapaženo prolazila ličnost pojedinca kao centralni simbol jedne sezone takmičenja. Pri tome treba napomenuti da su se i mnoge propagandne ideje pokušale provesti kroz muzičku manifestaciju koju sada sa sigurnošću prati veliki broj ljudi i van Evrope. Pojavom transvestitskih predstavnika (Dana International 1998. i Conchita Wurst  2014. godine) aktuelizira se pravo na jednakost na vrlo agresivan način, što su pripadnici LGBT zajednice svjesno i zagovarali. Tako su s hrabrošću pojedine zemlje pristupale Euroviziji sa sličnim idejama i scenskim izvedbama koje su provokativno djelovale na druge sudionike. Prema paradigmi suštinske različitosti nastupale su mnoge zemlje što je na kraju bilo dovoljno da budu nagrađene visokim pozicijama.

Dolazak Australije na evropsku scenu: istinsko osvježenje ili nepozvan gost?

Ono što će ostati kao trajno iznenađenje jeste i pojava Australije na takmičenju. Tim činom, evropska muzička scena dobila je i znatno pojačanje te je imidž takmičenja postao još veći. Imajući u vidu kako je Australija jedna od najvećih muzičkih industrija u svijetu pored SAD-a i Velike Britanije, ne iznenađuje činjenica kako se za veoma kratko vrijeme uspjela smjestiti na sami vrh na listi najboljih pjesama na takmičenju. Svaka godina je godina eksperimentisanja za australijsku publiku. To znači da se, iako malih žanrovskih razlika, osjeti napredak u kvaliteti i efektu promoviranja ostvarene muzičke kreacije kada je u pitanju jednačenje sa ostalim evropskim pokušajima istupanja na više stepenike.

Ako se stvari sagledaju iz drugog ugla, je li zaista bilo neophodno “dovesti” Australiju u Evropu kako bi nam pokazali šta zapravo znači muzika i “ko je glavni šef među državama u muzičkom usponu”? Mnogi fanovi zagovaraju ideologiju kako je EUROvizija prvenstveno takmičenje za zemlje Evrope, ali ‘Evropska Radiodifuzna Unija’ ima pravilo koje derogira svako negodovanje. Naime, svaka zemlja koja je članica unije za radio-televizijske emitere može biti dio takmičenja, što australijska ‘SBS’ i jeste. Opet, kada već postoje problemi oko debitiranja mikronacija i onih na samom rubu afričkog kontinenta, prema njihovim odlukama, osvježenje zvano “Australija” je i više nego dobrodošlo.

Osvrt na portugalsko izdanje Eurovizije

Iz godine u godinu pišu se nove i sve uzbudljivije stranice historije takmičenja, a jedna od takvih jeste i činjenica da je Portugal dočekao svoju prvu pobjedu i time ostao zabilježen kao država koja je najduže čekala “svojih pet minuta”. Lisabon je postao eurovizijska prijestolnica 2018. godine, a 43 nacije su se predstavile široj publici. Bilo je tu, dakako, i neočekivanih iznenađenja, uzbuđenja i očajavanja. Uspjeh pojedinih zemalja doživio je svoju preobrazbu, što ispadanjem već u polufinalnim večerima, a tako i u ostvarivanju historijskih rezultata. Pomalo neočekivano, Izrael odnosi svoju četvrtu pobjedu i tu nastaju mnoge polemike. Pored antologijskog izraza Salvadora Sobrala, jedinog portugalskog pobjednika da “fast food” muzika dugo ne opstaje, ipak se desilo suprotno. Pjesma koja se niodakle pojavila na vrhu tabele govori o borbi i ravnopravnosti žena na sasvim drugačiji i pomalo čudan način; u pjesmi se čuje glasanje kokoške, a tekst je isuviše nelogičan. Ako stavimo tačku na Lisabon, počinjemo novu rečenicu izjavom pobjednice da će se Eurovizija iduće godine održati ni manje ni više nego u Jeruzalemu. Nije to bio sasvim očekivan način da domaćin počinje svoju novu eurovizijsku uvertiru, što je i rezultiralo pozivima na bojkot u određenim zemljama.

Godina dana je relativno dug preiod, pa se još svašta može dogoditi dok se čeka početak priče o idućem izdanju takmičenja. Hoće li se do tada Bosna i Hercegovina oporaviti i vratiti na put stare slave (nostalgičan pozdrav trećem mjestu iz 2006. godine), ostaje da vidimo i svjedočimo ili povratku, ili ponovnom odustajanju.

  • author's avatar

    Autor: Kerim Sefer

    Kerim Sefer rođen je 18. oktobra 1998. godine u Travniku. Svršenik je Elči Ibrahim-pašine medrese i trenutno studira na Fakultetu političkih nauka u Sarajevu na Odsjeku za komunikologiju. Autor je romana ‘Prokletstvo mira’. U slobodno vrijeme radi na svojoj drugoj knjizi i člancima koje objavljuje na portalu ‘Akos’ i web platformi ‘Metafora’.

  • author's avatar

Close
Scroll Up